Uruchom Program Drdietman
otyłość dzieci - Problem otyłości wśród dzieci i młodzieży

Problem otyłości wśród dzieci i młodzieży

Badania potwierdzają, że otyłość wśród dzieci i młodzieży niepokojąco rośnie. Niekorzystne nawyki żywieniowe z ograniczoną aktywnością ruchową skutkują stałym przyrostem masy ciała. Niedostrzeżony problem prowadzi do dużych problemów zdrowotnych. Czy wiesz jakie konsekwencje niesie za sobą otyłość?

Epidemia XXI wieku

Już Hipokrates powiedział, że otyłość grozi nagłą śmiercią. W ślad za tym w 1974 roku eksperci Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zakwalifikowali otyłość do chorób cywilizacyjnych i zasugerowali, że stanie się ona jedną z najczęściej występujących chorób dietozależnych naszych czasów. Po ponad 40 latach możemy stwierdzić, że niestety nie pomylili się w swoich przewidywaniach, gdyż jest ona obecnie uważana za epidemię XXI wieku i stanowi realne zagrożenie dla zdrowia ludzkości, w tym szczególnie     w przypadku dzieci i młodzieży.

Badaniem skali i skutków otyłości wśród dzieci i młodzieży zajmuje się wiele instytucji. Do najważniejszych z nich należą: Centrum Zdrowia Dziecka (CZD), Instytut Matki i Dziecka (IMiD) oraz Instytut Żywności i Żywienia (IŻŻ). Ponadto problem ten jest dostrzegany i coraz częściej nagłaśniany przez media. Nie ma wątpliwości, że istnieje ogromna potrzeba poszukiwania i realizacji skutecznych działań, które pozwolą wyhamować niekorzystne trendy związane z problemem nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży.

image - Problem otyłości wśród dzieci i młodzieży

Nadwaga i otyłość na świecie

Częstotliwość występowania nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży w ostatnich czterech dekadach wzrosła w wielu krajach zarówno w Europie jak i na świecie. Ów wzrost obserwowany jest w krajach rozwijających się, w których to w ostatnich latach doszło do przemian ekonomicznych, takich jak: Brazylia, Meksyk czy Egipt. Co ciekawe, dotyczy on także krajów o niskim i średnim dochodzie. Jednakże najwyższy odsetek dzieci i młodzieży z nadmierną masą ciała występuje w Stanach Zjednoczonych oraz krajach Europy południowej i zachodniej. W krajach członkowskich Unii Europejskiej 14 milionów dzieci ma nadwagę, w tym 3 miliony klasyfikuje się już jako otyłość. Tu tendencja także jest wzrostowa i to aż o 400 tys. przypadków rocznie. Z kolei obszary świata, w których odnotowano największy wzrost liczby otyłych dzieci i nastolatków to: Azja Wschodnia, Bliski Wschód i Afryka Północna. Szczególnie w Azji wzrost wskaźnika otyłości wśród dzieci ostatnio przyspieszył.

Warto zaznaczyć, iż problem nadmiernej masy ciała występuje już u małych dzieci. Liczba otyłych dzieci (powyżej 5 roku życia) i młodzieży wzrosła od 1975 r. z 11 milionów do 124 milionów w 2016 r. Do tego 213 milionów miało nadwagę. WHO alarmuje, że jeśli obecne trendy utrzymają się, to do 2025 roku na świecie będzie ok. 70 mln dzieci, do 5 roku życia, z nadmierną masą ciała.

A jak sytuacja wygląda(ła) w Polsce?

W latach 70 zeszłego wieku nadwagę miało zaledwie 10% polskich dzieci. Według danych  z 2000 roku było to  już 14,5% dzieci, otyłość zaś stwierdzono u 4,3%. W chwili obecnej nadwagę lub otyłość ma około 22% dzieci, przy czym częściej są to chłopcy, niż dziewczynki. Niestety, tempo w jakim tyją najmłodsi w naszym kraju należy do jednych z najszybszych w Europie i nie tylko. A przez to warto powtórzyć, iż w krajach członkowskich Unii Europejskiej aż 14 milionów dzieci ma nadwagę, w tym 3 miliony klasyfikuje się już jako otyłe. Tu tendencja także jest wzrostowa i to aż o 400 tys. przypadków rocznie. Nie inaczej jest w naszym kraju.

Na podstawie dostępnych badań można określić, że w Polsce problem nadwagi i otyłości dotyczy około 10% małych dzieci (1-3 lata), 30% dzieci w wieku wczesnoszkolnym i niemal 22% młodzieży do 15 roku życia. Zgodnie z wynikami badania PITNUTS (2016 r.) ok. 10% dzieci w wieku 1-3 lat ma nadwagę/otyłość, a dodatkowe 18,4% jest zagrożone nadmierną masą ciała. Problem nadwagi i otyłości dotyczy też niemal co trzeciego 8-latka (badanie COSI, 2016). U starszych dzieci i młodzieży nie jest znacząco lepiej. Według danych uzyskanych z ogólnopolskiego badania przeprowadzonego przez Instytut Żywności i Żywienia wśród uczniów szkół podstawowych i gimnazjów (10-16 lat) problem nadmiernej masy ciała dotyczył co piątego ucznia, przy czym częściej występował u chłopców niż u dziewcząt. Stwierdzono też, że wraz z wiekiem problem ten nieco malał chociaż nadal utrzymywał się na poziomie ok. 20%. Najbardziej narażeni na występowanie nadwagi i otyłości byli uczniowie z województwa mazowieckiego i łódzkiego, najmniej zaś z województwa śląskiego i świętokrzyskiego.

Co mówią najnowsze badania?

Najnowsze (2018 r.) wstępne wyniki badania dotyczącego zachowań zdrowotnych młodzieży w wieku 11-15 lat (międzynarodowe badanie HBSC, w którym od wielu lat uczestniczy również Polska) wskazują, że nadmierna masa ciała występuje u 29,7% chłopców i 14,3% dziewcząt (wg kryteriów WHO, 2007). Odsetki te są wyższe o kilka procent w porównaniu do wyników tegoż badania z 2014 r. Z kolei w latach 2014-2018 odsetek młodzieży z nadmierną masą ciała wzrósł z 19,9% do 21,7% przy czym silniejsze pogorszenie zaobserwowano u chłopców w porównaniu do dziewcząt, biorąc pod uwagę wiek – u 13-nastolatków obojga płci.

Lekarze z Centrum Zdrowia Dziecka  od trzech lat prowadzą badania na terenie całej Polski dotyczące nadwagi i ciśnienia tętniczego u dzieci. Wynika z nich, że 18% chłopców i 14% dziewczynek w Polsce jest otyłych. – Niestety, takich dzieci przybywa w naszym kraju tak szybko, że możemy mówić już o epidemii. Doganiamy rekordzistów USA i Niemcy – tłumaczy Maciej Piróg dyrektor Centrum Zdrowia Dziecka.

Nie ma wątpliwości, że nadwaga i otyłość to problem dużej wagi. Przedstawione dane wskazują, że nadal istnieje ogromna potrzeba poszukiwania i realizacji skutecznych, na globalną skalę, działań, które pozwolą wyhamować niekorzystne trendy związane z problemem nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży.

Przyczyny otyłości

Zwiększający się odsetek dzieci z otyłością prostą jest konsekwencją powielania niewłaściwych wzorców żywieniowych. Wynikają one z łatwego dostępu do wysokokalorycznych, bogato tłuszczowych i wysokowęglowodanowych przekąsek oraz słodkich napoi. Łącząc owe niekorzystne nawyki z ograniczeniem zainteresowania choćby spontaniczną aktywnością ruchową, otrzymujemy stały przyrost masy ciała. Ponadto występuje tzw. zjawisko skłonności do tycia, które ma m.in. uwarunkowania genetyczne. Jednakże warto podkreślić, iż otyłość dziedziczona jest wielogenowo, a sama realizacja skłonności do nadmiaru masy ciała zależy od wpływów środowiska.

image 1 - Problem otyłości wśród dzieci i młodzieży

Wskaźniki otyłości

Do oceny stopnia otyłości oraz przedstawienia rozkładu danych antropometrycznych wykorzystuje się: siatki centylowe, wskaźnik BMI (a konkretniej BMI z-score), wskaźnik Cole’a, pomiary obwodu talii                    i bioder oraz fałdomierze. Najczęściej rozpoznaje się otyłość prostą, znacznie rzadziej wtórną. Ze względu na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w ustroju wyróżnia się 2 typy otyłości: androidalny (brzuszny) i gynoidalny (pośladkowo-udowy). Ten pierwszy stwarza znaczne ryzyko rozwoju zespołu metabolicznego.

Czy pulchne dziecko to naprawdę zdrowe i szczęśliwe dziecko?

Otyłość przez wielu rodziców nie jest uważana za chorobę. Często nie dostrzegają oni problemu, uważając nawet, że jeśli dziecko jest „pulchne”, to z pewnością jest zdrowe. A przecież dowody naukowe wskazują, że maluch z nadwagą to w przyszłości pacjent leczący się z powodu chorób krążenia – najczęstszej przyczyny zgonów w Polsce lub cukrzycy – mówi minister zdrowia Ewa Kopacz. 

Warto podkreślić, iż nadmierna masa ciała sprzyja rozwojowi wielu chorób, w tym wspomnianej już cukrzycy typu 2, chorobom układu sercowo-naczyniowego, układu oddechowego, a nawet niektórym typom nowotworów. Otyłość zwiększa także ryzyko wystąpienia szeregu zaburzeń hormonalnych i metabolicznych, zmianom zwyrodnieniowym układu kostno-stawowego, bezdechowi sennemu czy stłuszczeniu wątroby. Poza negatywnym wpływem na zdrowie fizyczne wpływa również na jakość życia na płaszczyźnie psychospołecznej, sprzyjając, zwłaszcza wśród młodych ludzi, wykluczeniu społecznemu. Co więcej, może stanowić podłoże do rozwoju depresji. Niepokojące jest to, że dzieci i młodzież z otyłością z dużym prawdopodobieństwem pozostaną otyłe także po osiągnięciu dorosłości, w konsekwencji czego będą miały zwiększone ryzyko zachorowania na inne choroby prowadzące do obniżenia jakości i długości ich życia. Jak przekonują lekarze z Centrum Zdrowia Dziecka, to właśnie w dzieciństwie programujemy apetyt i przyszłość zdrowotną naszych pociech.

image 2 - Problem otyłości wśród dzieci i młodzieży

Leczenie otyłości

Leczenie ściśle zależy od wieku oraz stopnia nadwagi i otyłości. Podstawowym celem terapii jest utrzymanie lub zmniejszenie masy ciała i zapobieganie niechybnym skutkom otyłości.